بارداری خارج از رحم؛ علائم و مهم‌ترین دلایل

بارداری خارج رحم یکی از شرایط پیچیده و جدی در دوران بارداری است که در آن جنین به‌ جای قرار گرفتن در حفره رحم، در نواحی دیگری مانند لوله‌های فالوپ، تخمدان‌ها یا حتی داخل حفره شکمی رشد می‌کند. این نوع بارداری برای مادر بسیار خطرناک است. با وجود چالش‌های موجود، آگاهی از علائم و نشانه‌های بارداری خارج رحم به زنان کمک می‌کند تا در صورت بروز این وضعیت، به سرعت به پزشک مراجعه کنند و از عوارض جدی آن جلوگیری نمایند.

علائم بارداری خارج از رحم

علائم بارداری خارج از رحم در ابتدا ممکن است شبیه بارداری طبیعی باشد، اما با پیشرفت آن نشانه‌هایی مانند درد شکم و خونریزی غیرطبیعی ظاهر می‌شوند. شناخت این علائم و مراجعه سریع به پزشک برای جلوگیری از عوارض جدی اهمیت زیادی دارد.

• درد یک‌طرفه در قسمت پایین شکم یا لگن
• خونریزی یا لکه‌بینی غیرطبیعی واژینال
• درد شانه، به‌ویژه در صورت خونریزی داخلی
• احساس ضعف، سرگیجه یا بی‌حالی شدید
• درد هنگام دفع مدفوع یا ادرار
• تهوع و استفراغ همراه با درد شکمی
• احساس فشار یا درد در ناحیه لگن
• درد شدید و ناگهانی شکم در موارد پیشرفته

ویدیو زیر را که در خصوص نشانه های بارداری خارج از رحم است مشاهده کنید.

علت بارداری خارج رحم

بارداری خارج رحم زمانی رخ می‌دهد که تخمک بارورشده به‌جای حرکت به سمت حفره رحم، در خارج از رحم و بیشتر در لوله فالوپ لانه‌گزینی کند. عوامل مختلفی با آسیب به لوله‌های رحمی یا اختلال در حرکت تخمک، احتمال این وضعیت را افزایش می‌دهند.

عفونت و التهاب لگنی

عفونت‌های لگنی، به‌ویژه عفونت‌هایی که لوله‌های رحمی را درگیر می‌کنند، می‌توانند باعث التهاب و آسیب به بافت لوله‌ها شوند. این آسیب حرکت طبیعی تخمک بارورشده را مختل می‌کند. در نتیجه، جنین به‌موقع به رحم نمی‌رسد و احتمال لانه‌گزینی در لوله افزایش پیدا می‌کند. درمان نکردن عفونت‌های لگنی می‌تواند خطر بروز بارداری خارج رحم را بیشتر کند.

سابقه بارداری خارج رحم

زنانی که قبلا بارداری خارج رحم داشته‌اند، در بارداری‌های بعدی با احتمال بیشتری با این وضعیت مواجه می‌شوند. دلیل آن در بسیاری از موارد باقی ماندن آسیب یا تغییرات ساختاری در لوله‌های رحمی است به همین دلیل، در بارداری مجدد بررسی زودهنگام اهمیت بیشتری پیدا می‌کند پزشک هم با آزمایش بتا و سونوگرافی روند بارداری را از مراحل اولیه بررسی می‌کند.

جراحی یا آسیب لوله‌های رحمی

انجام برخی جراحی‌ها روی لوله‌های رحمی می‌تواند ساختار یا عملکرد طبیعی آن‌ها را تغییر دهد. ایجاد بافت اسکار پس از جراحی نیز گاهی مسیر حرکت تخمک بارورشده را محدود می‌کند. این شرایط احتمال توقف جنین در لوله و لانه‌گزینی خارج از رحم را افزایش می‌دهد.

بیشتر بخوانید: انسداد لوله های فالوپ رحم

اندومتریوز

اندومتریوز با ایجاد التهاب و تشکیل بافت‌های غیرطبیعی در اطراف اندام‌های لگنی، گاهی عملکرد لوله‌های رحمی را تحت تاثیر قرار می‌دهد. چسبندگی‌های ناشی از این بیماری نیز می‌توانند حرکت طبیعی تخمک یا جنین را دشوار کند در چنین شرایطی، احتمال اختلال در انتقال تخمک بارورشده به رحم افزایش پیدا می‌کند البته ابتلا به اندومتریوز به معنای قطعی بودن بارداری خارج رحم نیست.

چسبندگی‌های لگنی

چسبندگی لگنی ممکن است پس از عفونت، جراحی یا برخی بیماری‌های زنان ایجاد شود. این چسبندگی‌ها می‌توانند موقعیت یا حرکت طبیعی لوله‌های رحمی را تغییر دهند. در نتیجه، عبور تخمک بارورشده به سمت رحم با اختلال مواجه می‌شود. وجود چسبندگی‌ها یکی از عواملی است که در ارزیابی علت بارداری خارج رحم مورد توجه پزشک قرار می‌گیرد.

استفاده از روش‌های کمک‌باروری

روش‌هایی مانند IVF نیز با افزایش احتمال بارداری، با احتمال بروز بارداری خارج رحم همراه هستند، هرچند این عارضه شایع نیست. در این روش‌ها جنین در محیط آزمایشگاه تشکیل و سپس به رحم منتقل می‌شود، اما در مواردی امکان حرکت جنین به سمت لوله فالوپ وجود دارد به همین دلیل، پس از مثبت شدن تست بارداری، پیگیری زودهنگام محل بارداری اهمیت دارد.

چه کسانی در معرض خطر بارداری خارج رحمی هستند؟

گرچه علت رخ دادن بارداری خارج از رحمی، به طور دقیق مشخص نیست اما می توان گفت، افرادی که سوابق بیماری های زیر را داشته باشند بیشتر در معرض خطر تجربه این نوع بارداری خطرناک قرار می گیرند.

• افرادی که سابقه بارداری خارج رحمی داشته‌اند.
• زنانی که سابقه عفونت یا بیماری التهابی لگن دارند.
• افرادی که دچار آسیب، انسداد یا اختلال در لوله‌های رحمی هستند.
• زنانی که سابقه جراحی لوله‌های رحمی یا جراحی‌های لگنی داشته‌اند.
• افراد مبتلا به اندومتریوز یا چسبندگی‌های لگنی
• زنانی که با روش‌های کمک‌باروری مانند IVF باردار شده‌اند.
• افرادی که با وجود استفاده از روش پیشگیری داخل رحمی مانند IUD باردار شده‌اند.
• زنانی که پس از بارداری قبلی دوباره با فاصله کوتاه باردار شده‌اند.
• افرادی که سیگار مصرف می‌کنند.
• زنانی که سابقه مشکلات ساختاری یا عملکردی در لوله‌های رحمی دارند.

درمان حاملگی خارج از رحم

درمان حاملگی خارج از رحم، بسته به شرایط بیمار و بر اساس محل و سایز توده و همچنین دیگر علائم بالینی بیمار، مشخص شده و برای انتخاب بهترین روش درمانی، باید از بهترین متخصص زنان در تهران کمک بگیرید. البته همان طور که گفته شد، ادامه یافتن بارداری در حاملگی خارج از رحم ممکن است سلامتی مادر  را نیز تهدید کرده و باید هرچه سریع تر، جنین از بدن بیمار خارج شود.

درمان دارویی

این روش درمانی، هنگامی مورد استفاده قرار می گیرد که جنین نسبتا کوچک بوده و پزشک متخصص با تشخیص خود ضمن در نظر گرفتن شرایط بیمار، داروهایی را تجویز می کند که مانع رشد سلول های جفت شده و در نهایت از ادامه حاملگی خارج از رحم، جلوگیری خواهند کرد. البته باید این نکته را بدانید که پس از مصرف این دارو، تا چند ماه، امکان بارداری نخواهید داشت.

جراحی لاپاراسکوپی

هنگامی که حاملگی خارج از رحم تا مرحله ای پیشرفت کرده باشد که استفاده از روش دارویی امکان پذیر نبوده و یا مادر دچار درد و خونریزی شده باشد، پزشک با تشخیص خود از روش های دیگر مانند جراحی لاپاراسکوپی استفاده می کند. این روش که ضمن حفظ لوله رحم، یکی از مناسب ترین روش های درمانی حاملگی خارج از رحم است، عموما توسط پزشکان توصیه می شود. البته در مواردی که آسیب شدیدی متوجه بیمار شده باشد، ممکن است لوله رحم نیز برداشته شده و دیگر امکان حفظ آن، وجود نداشته باشد.

جراحی شکمی

در صورت بزرگ بودن جنین و همچنین حجم بالای خونریزی، این احتمال وجود دارد که پزشک نتواند از روش های قبلی برای درمان بارداری خارج رحمی استفاده کرده و گزینه آخر یعنی جراحی شکمی را انتخاب کند. در این روش نیز، پزشک با توجه به شرایط بیمار و وضعیت جنین، ممکن است لوله رحمی را حفظ کرده و یا مجبور به برداشتن آن شود.

پیشگیری از بارداری خارج از رحم

هیچ روش قطعی برای جلوگیری از بارداری خارج از رحم وجود ندارد، اما با کاهش عوامل خطر می‌توان احتمال بروز آن را کمتر کرد. توجه به سلامت دستگاه تناسلی، درمان عفونت‌ها و پیگیری پزشکی در بارداری‌های پرخطر اهمیت زیادی دارد.

• پیشگیری از عفونت‌های مقاربتی با رعایت رابطه جنسی ایمن
• تشخیص و درمان سریع عفونت‌های لگنی و بیماری‌های مقاربتی
• انجام معاینات و بررسی‌های پزشکی در صورت وجود مشکلات لوله‌های رحمی
• ترک سیگار پیش از اقدام به بارداری
• پیگیری منظم بارداری در صورت داشتن سابقه بارداری خارج از رحم
• انجام سونوگرافی و آزمایش‌های لازم در اوایل بارداری در افراد پرخطر
• مشورت با پزشک پیش از بارداری در صورت سابقه جراحی لگنی یا لوله‌های رحمی
• کنترل و درمان بیماری‌هایی مانند اندومتریوز که می‌توانند بر عملکرد لوله‌های رحمی تاثیر بگذارند.

سوالات متداول بارداری خارج رحم

در نهایت…

بارداری خارج رحمی یک وضعیت پزشکی بسیار حساس و پیچیده است که نیازمند آگاهی و توجه ویژه از سوی افراد و سیستم ‌های بهداشتی است. این نوع بارداری عوارض جدی برای سلامت مادر ایجاد کند، به‌ خصوص اگر به‌ موقع تشخیص داده نشود. بنابراین، آگاهی از علائم هشداردهنده و مشاوره پزشکی به‌ موقع برای هر خانمی که در معرض خطر قرار دارد، بسیار حائز اهمیت است.